Biblioteca - Leyendas
A lenda de Don Benito Vázquez Gulías
Publicado en "O Quince" no 1994 por Xesús Lamas Gulías.
 
Ardía naquela lareira unha cañota de carballo. Non había máis luz nin máis calor na cociña có que saía de debaixo da chimenea. Eu ocupaba o meu sitio de sempre no escañil. Nas ruadas na casa de Dolores, Diola teña no ceo, había por costume respeta-los sitios. Cando alguén non ía, por algún motivo, estaba alí o seu sitio valeiro, facendo acto de presencia.

Era todo un ritual.

De vez en cando atizábaselle un carrasco ó lume. A labarida alongaba as sombras dos rueiros, naquela parede de pedra de pizarra, facendo figuras da pantalla. Queimábase o carrasco, e esvaecíanse de novo as sombras na negrura.

Fóra, o vento e a chuvia estrellábanse violentamente contra as fiestras, contra os muros e contra as lousas e sentíanse bruar pola chimenea coma se quixeran arrancala, e levala en voandas ata deixala completamente esfarelada. A noite era longa. Historias e cantos íanse desennovelando uns detrás dos outros. Alguén tirou polo fío das historias de Don Benito Vásquez Gulías.

Os veciños do Candedo cando vían que os de Pardesoa andaban apañando toxo no seu monte, berraban: ¡Aí ven Don Benito!. E os de Pardesoa, partían os zoques a correr.

Eu xa tiña daquela unha boa información sobre a vida e as andainas de Don Benito. O que si descoñecía, era que nas noites como aquela, o seu espíritu seguía batendo coa súa vara de carballo nos muros, nos currunchos e nos camiños do Candedo.

Foi unha noitiña, hai moitos anos, polo tempo do verán. Os veciños xa acabaran as faenas e estaban descansando, espantrigados, nas escaleiras ou nas banquetas que había diante das casas. Sentíase en todo o Candedo un arrecendo á malla de centeo. E subía Don Benito cun enorme feixe de mallizas de herba seca, para botarllas no pesebre ás vacas.

Traía a cabeza cuberta polo feixe. So se lle vían as pernas e os pés, que pisaban rexamente cas zaques pola calzada chapreada de chapacuña de pizarra. Cando la entrar na casa atopouse cun arrieiro que baixaba da Alta, camiño de Doade.

O arrieiro viña tanguendo unha recua de mulas cargadas con odres de viño. Deulle cobiza aquel feixe de mallizas de herba, e como lle pareceu que era un home, tanto polas trazas como polos pantalóns, preguntoulle,sen saber quen era o que estaba debaixo:

-¿Rapaz, canto queres polo feixe de herba?.

Don Benito respostou de contado, e coa enerxia que o caracterizaba:

-¡Quince reás!

- ¡Pois por eses cartos comeo ti!, díxolle o arrieiro. E segueu tanguendo da recua.

Don Benito non dixo nada. Entrou na casa; descargou o feixe e botou man dunha vara de carballo cerquiño, que estaba sempre arrimada o pé da porta da corte probouna un pouco contra o chan e saeu á presa. O arrieiro estaba parado no medio do Candedo, con toda a recua, vendéndolle a un vecino un odre de viña. Pasou de largo e agardouno, sentado no muro, na entrada do camiño dos Carboeiros, onde se aparta para a Bouza e para a Goberna.

De alí a nada aí ven o arrieiro e maila recua das mulas. Don Benito ergueuse todo ceremonioso do muro, e sen decir palabra empezoulle a dar vareadas ó das mulas.

O arrieiro non sabía de onde lle caían tantos estacazos. Era toda unha saraibadela de golpes encol do carpo do arrieiro. Quedou alí coma morto. A recua de mulas que ía detrás del, quedouse quieta coma se mesmamente presentiran o mal do amo. E deixouno estomballado no chan, ó pé dun carballo repoludo que había alí, e aínda eu lembro, e sentencioulle:

- Isto é para que comas o que dixeches.

E foise para a casa.

Don Benito morreu solteiro. Fixera a carreira de mestre de escola, pero nunca a exerceu, ó contrario dos seus irmáns que eran escribáns e avogados. Era un home fortachón; valente onde os houbera; amigo de pelexas; arriscado e temerario, capaz de enfrentarse a cantos se lle puxeran diante. -¡Podían botarlle a tódolos de Pardesoa!. ¡E daquela os montes estaban apañados!. ¡Non había onde cortar un toxo!.

Pico do Val de Chan

Os do Candedo sempre tiveron pleito por este motivo, sobre todo cos de Pardesoa e cos de Lamas. Cando ía Don Benito cos veciños había alegría na xente. Viñan os carros cargados de toxo, e subían as vacas antepostas a costa de Barcia, despois de botar uns longos tragos ó pé da ponte, no puño Carral.

Don Benito era o caporal. Non había quen se lle resistira.

Nunha ocasión, preto da Laxa das Merendas, tivo que enfrentarse a un montón de xente de Pardesoa, que o parecer andaban apañando toxo no monte do Candedo.

-Don Benito fixo unha estreira ó seu paso!: vareada que daba home que caía ó chan. E tanto foi o seu enfado, cando viu que viña un cunha galla de ferro de cara el, que lla arrincou das mans e espichouno con ela. Este feito foi definitivo mentres viviu Don Benito".

Os veciños do Candedo cando vían que os de Pardesoa andaban apañando toxo no seu monte, berraban: ¡Aí ven Don Benito!. E os de Pardesoa, partían os zoques a correr.

Na lareira seguía ardendo a capota de carballo. Alguén lle atizou un toxo ó lume. Lembreime dos toxos do Pico, cando talaron da pantalla de Don Benito, que aparecía de cando en vez en voandas por onda a casa, e dando golpes coa súa vara de carballo cerquiño.

Sentín un arrepío no corpo. Botei para fóra. Baixei as escaleiras ás apalpadelas e ó cruzar o portal dos Frades, vin como unha pequena luz alumeaba tristemente enriba da palleira do sarxento. Aquela luz alongada as sombras na calzada. Metinme por entremedias daquela negrura, petando cos meus zoques chapreados, o mesmo que moitos anos antes o fixera Don Benito, ó que eu sentía que me tocaba, cada vez que dubidaba de min mesmo. O medo fixome velo, case palpalo, pasando a rentes de min, con aquela elegancia que tiñan na miña mente os homes valerosos. Pasou aquela noite, pasaron moitas noites e moitas ruadas, e a pantalla de Don Benito seguía frotando na calzada, e tropezando coa súa vara de carballo contra os muros.

Vós, se algunha vez pasades por casualidade, preto da Laxa das Merendas, unha tarde de inverno, deses invernos crús de Beariz, cando chova a trompicóns, e turra o vento do Suido, arrastrando ás nubes a rentes do chan, podedes atoparvos, ó millar coa pantalla de Don Benito, camiñando en voandas de cara Compostela, mirando sempre para diante; sempre desafiante, buscando a quen darlle unha vareada, como se tivera que seguir defendendo o monte, o toxo e a súa xente.

E se vos cadra de pasar polo mesmo sitio, pero unha tarde de verán, á noitiña, despois de poñerse o sol, e vedes como a Laxa das Merendas vai alongando as súas sombras escuras, polas ladeiras abruptas da montaña, e oídes, ó millor, ó lonxe e vagamente unha voz que berra naquela inmensidade montesía:

-"¡Aí ven Don Benito!", e que a vai repetindo o eco, ata perderse na bóveda do ceo, parádevos un pouco, para escoitar o silencio, porque poida que se oían tamén as campanas de Beariz, tocando ás dez. Se así sucede, detédevos no camiño, e rezade un padrenuestro por tódalas almiñas dos defuntos, e logo un en especial por Don Benito Vázquez Gulías, porque aínda anda por alí a súa pantalla, querendo gardar os nosos montes.

Club de Amigos de BEARIZ

¿ Has olvidado tu clave ?
Inscríbete Aquí en el club de amigos
Descubre la magia - Rutas de Beariz. NUEVO!!


© 2007.Beariz.org .Todos los derechos reservados
Condiciones Legales

Cofinanciado por: