Biblioteca - Narrativa
Feitos
Publicado en "O Quince" no 1996 por José Balboa Rodríguez, 2º Clasificado no IV Concurso Literario.
 
FEITOS quiere de una manera sencilla reflejar la forma de vivir del ambiente rural gallego. La piedad, la fraternidad, el afán de ayudarse, el rencor por las cosas pequeñas, por el puñado de hierba que la vaca come en el más leve descuido, el agua que se pierde en el riego de la huerta, el "espeto" que se corre unos centímetros al contacto del arado, la religiosidad bien o mal entendida, los esfuerzos por la supervivencia en un ambiento a simple vista, paradisiaco, pero que en el fondo presenta una gran dificultad, tanto por su orografía clamo por el clima y demás condicionantes que concurren en si misma. "FEITOS" quiere, en definitiva, en la medida de su capacidad, rendir pleitesía a unas gentes, las de hoy y las de ayer, que hicieron posible que el espíritu gallego extienda su hálito de esfuerzo y de bien hacer por esos mundos de Dios, y añorando, como ninguna otra raza, el sacrificio de estar desarraigados de la tierra que les vio nacer. A ellos este pequeño cántico.

ESCENARI0

Una calle de una aldea gallega de la provincia de Orense. Fachada de una varias casas. La vivienda debe tener por lo menos una puerta y varias ventanas, alguna de éstas ha de estar en el piso superior y ha de dar a la cocina por donde casi siempre asoma CRISTINA. Es aconsejable que en la puerta de entrada haya algún signo religioso, testimonio del sentir de sus habitantes. En los laterales, izquierda y derecha, siempre del espectador, al ser calle, no habrá nada.

XULIA: (Mujer de unos cuarenta años, lleva en la mano izquierda una cesta para hacer la compra; en la mano derecha, un palo a modo de bastón. Va vestida a la usanza de la aldea, o sea, dominando los tonos oscuros y pañuelo a la cabeza que se le ha deslizado hacia atrás. Cojea un poco. Entra por el lateral izquierdo, mira hacia la ventana de la cocina y un poco antes de llegar a su altura se para, levanta la cabeza y grita:)
- ¡Cristina! (pequeña pausa) ¡Ay Cristina!.

CRISTINA: (Mujer de unos sesenta años que en su juventud debió ser muy guapa y que a pesar del tiempo aún guarda mucho del esplendor pasado. Voz dulce, dicharrachera, agradable, siempre solícita y dispuesta a ayudar a todo el mundo, está viuda, por lo que su atuendo ha de ser negro. Lleva delantal y de su rostro, ni en los momentos más duros desaparece la sonrisa. Es muy religiosa, no va rayando en lo superticioso sino adentrándose y mucho dentro de ello. Sus devociones están cifradas en Dios, la Santísima Virgen y las Benditísimas ánimas del "purjatorio", con "j" porque el sufrimiento es así de áspero)
- Vou ¿Quen é?.

XULIA: Muller son eu, Xulia da Costa do Bido, a da Bouza.

CRISTINA: (Asomándose por la ventana con un tazón de desayuno en la mano izquierda y en la misma mano sujetado con el dedo meñique, un trozo de pan. Limpiandose la boca con el delantal).
- ¿E logo?

XULIA: Bo proveito muller, seica che interrumpín o almorzó.

CRISTINA: Non interrumpiches non, que pra tomar unha cunquiña de leite aínda que sexa de pé bótase. ¿ E pra onde vas tan cedo muller ?

XULIA: Xa o ves, viñen mercar unhas trapalladas e de camiño merca-lo pan.

CRISTINA: Pero miña pocadiña, pró pan aínda é cedo.

XULIA: É muller é, por iso mesmo díxenlle a Amalia, a Forneira, que mo mandase por alguén que viñera da Bouza, que queiras que non sonche máis de dous quilómetros de alá acá e as pernas pésancheme moito pois levo días que me traen toliña.

CRISTINA: Fixeches ben que, a Amalia, non lle faltará por quen mandarcho.

XULIA: Pois velaí o mal muller, xa sabes ti que ela ten a cabeza chea de cousas e non pode facer moitos encargos porque lle esquecen, entón eu díxenlle que non se preocupara, que xa llo diría a Cristina que ela como sempre está na casa e colle de camiño, xa faría por mandarme.

CRISTINA: ¡Ai miña beizón! Conta con elo, que o primeiro que nos ensinou a nosa naiciña (santiguándose) que Deus teña no ceo, foi iso, axudar a todo o mundo. En canto vexa que vai alguén prá Bouza, prometo que cho leva.

XULIA: Graciñas muller, graciñas, que Deus cho pague e a Santísima Virxe María che dea saúde.

CRISTINA: ¡Ai miña beizón, e que as Benditísimas Animas do Purjatorio te guien a ti e ós teus!

XULIA: Ala, ata despois entón. (Sale por la derecha cojeando).

CRISTINA: Adeus miña filla e vai en paz. (Sigue en la ventana tomando su desayuno directamente del tazón pellizcando el pan que no ha cambiado de sitio, despues se limpia la boca, cara y nariz con el dorso de la mano, terminando en los ojos con la palma de la misma mano). Pobriña é moi xove para como ter xa o seu corpo con dúas filliñas xa casadeiras, e para coidalas un ponco anda arrastrada como unha silveira. (Suspirando). Esta terra é o demo entre unhas cousas e outras... cando non é chuvias son néboas, e cando non os aires do inferno e todo isto páganno os corpos (Con resignación). Bo ¿ que vai facer un ? (Se mete dentro).

MARÍA: (Mujer aldeana de las mismas características que las anteriores. Entra por el lateral izquierdo. LLama a la puerta de la casa de Cristina, lleva en la mano un tazón vacio, también sobre la ropa lleva pegado algún vellón de lana, ya que está haciendo colchones)
- ¡Cristina!

CRISTINA: (Siempre dispuesta)
- Vou ¿Quen é?

MARÍA: Son eu, María da tía Ramona.

CRISTINA: (Asomándose)
- E logo ¿Que se che ofrece?.

MARÍA: Mira muller, que teño hoxe a Rosa do Crego, a da Bouza axudándome a face-los colchóns que ata para iso ten unhas mans de ouro e funlle a pór o almorzo e atopei que os rapaces acabaron co azucre e non dixeron nada e por non perde-lo tempo en ir a mercalo o comercio...

CRISTINA: Ven muller, ven, colle o que che faga falta que para iso estamos, (Se mete dentro).

MARÍA: (Entrando)
-Os rapaces sonche fillos do demo, en canto tes un descoido xa cho fan. Chégame ben muller, logo xa cho devolvo.

CRISTINA: Vai muller vai e non me digas parvadas, que se non nos axudamos os veciños ¿ Van a vir os de fóra a facelo ?

MARÍA: (Saliendo)
- Voume a toda présa que non se enfríe o leite, que a min se non é ben quente xa non me presta, os corpos canto máis vellos máis caprichosos son.

CRISTINA: Apura miña beizón. (Se mete dentro de la casa, inmediatamente vuelve a asomarse y llama a María que acaba de trasponer por el mismo lado que entró)
- ¡María! ¡María, escoitas María!

MARÍA: (Volviendo a entrar)
- ¿Que foi?.

CRISTINA: Queríache preguntar se lle quedaba moito a Rosa.

MARÍA: Non muller non, que principiamos moi cedo e xa está vencido o traballo.

CRISTINA: Pois mira, dille que cando vaia prá Bouza veña por aquí que teño que facerlle un encargo.

MARIA: Direillo, descoida.

CRISTINA: ¡Ai que cabeza che teño, xa me esquecía o encargo de Xulia. Que Deus cho pague!.

MARÍA: Xa mo paga xa. E ben medrado. (Se va).

CARTEIRO: (Entrando por el lado contrario a donde salió María; es un hombre de unos cincuenta años, viste bastante bien aunque a la usanza de la aldea. Lleva gorra de plato y una cartera de viejo cuero terciada. Lleva también en de la mano una bicicleta y colgado de la parte posterior del cuello de su chaqueta, un paraguas.)
- Pois dígolle de veras que ó primeiro levei un susto de moito carallo, porque eu cos mortos nunca tiven o que se di moito ... moito valor, pero...

CELESTINO: (Aldeano de unos setenta años que entró con el cartero y es el hombre a quien este se dirigía en su alocución. LLeva también un paraguas colgado al cuello de su chaqueta en la parte posterior, algo derrengado y apoyándose en un bastón, calmando al Carteiro)
-Serénate un pouco e canta ben o canto porque eu aínda non me percatei do acontecido.

CARTEIRO: Pois...

CRISTINA: (Saliendo con una cesta en una mano y un caldero con comida para los cerdos en la otra, interrumpiendo sin darse cuenta)
- ¿E logo, paro onde ides?. Bos días, eu vou a ver se apaño unhas poucas verciñas pró caldo e prós porcos e de paso lévolle esta levadura que están borrando que semella que abafan coa fame, demo de porcos nunca se ven fartos por moito que lle botes.

CELESTINO: Non vaias tan ás carreiras, escoita o que me principiou a relatar o carteiro, que a min deixoume de pedra.

CRISTINA: ¿E que foi?

CELESTINO: Conta, cóntallo dende o comenzó.

CARTEIRO: Non... que estou pagando o subsidio como sempre fago nos primeiros de cada mes ecanto llo levei a tía Gumersinda de Alvite, a do tío Valado (Se quita la gorra y se la vuelve a poner) saíume ela chorando á porta e cando lle preguntei a razón do seu choro, díxome desfeita nun mar de bágoas que o seu home, o tío Valado, acababa de morrer.

Graciñas muller, graciñas, que Deus cho pague e a Santísima Virxe María che dea saúde.

CRISTINA: (Santiguándose)
¡¡¡Ai miña naiciña!!!... ¡Animas benditas do Purjatorio! Non mo digas que pasmo.

CELESTINO: Aínda non era moi vello, debía andar polos oitenta.

CARTEIRO: Eu que xa sabedes que os mortos sempre me deron moito... puxéronseme os pelos de punta, parecía un ourizo, pero enchinme de valor e adentreime no cuarto e ... efectivamente, alí estaba o tío Valado, morto e ben morto, iso si parecía un bendito, cunha cara que daba gloria velo. Bueno, eu mirei pouco e tampouco había moita luz, pois xa sabedes que os pobriños só tiñan unha bombilla para toda a casa.

CRISTINA: Pobriño, Deus o acolla no seu seo, (Santiguándose).

CARTEIRO: A tía Gumersinda mezclaba os seus choros coas lamentacións da súa soedade futura e da miseria en que a deixaba. Eu consoleina todo o que puiden, pero tampouco podía facer moito... e despois como nese pobo xa non queda case ninguén ...

CELESTINO: ¿E o diñeiro do subsidio ? porque ela non tiña apenas, ... a quen lle quedou algo foi a el.

CARTEIRO: Esa é outra, como ti ben dis, ela non cotizou ata de moi vella e entón a quen lle quedaba algo era ademais o que tiña que firmar e... claro eu non podía abonarllo porque o morto xa non podía firmar, aínda agora non me saen as palabras, non fago máis que repetirme pero é que...

CRISTINA: Aínda por enriba iso ¿E que fixeches?.

CARTEIRO: A muller cando escoitou as miñas alegacións de que non lle podía pagar, aínda berraba máis e levantou o tono dos seus choros, así que lle dixen que estivera calada que eu pagar habíalle de pagar non sabía como pero ....

CELESTINO: E... ¿A firma?

CARTEIRO: ¿A firma? Con máis medo que vergonza, collín a man do morto, que aínda estaba quente, molleille o dedo polgar no tampón que levo prós que non saben firmar, e púxenlle o dedo debaixo de onde di "recibí ".

CELESTINO: Iso é un feito dun home de ben.

CRISTINA: ¡Ai que ben pensaches miña beizón, que Deus cho pague!

CARTEIRO: Deus non sei se mo pagará pero o administrador cando llo diga, xa veremos que cara pon e que medidas toma comigo.

CRISTINA: Deus sempre axuda ó que fai ben, ten fe e esperanza no señor. ¡Ai que boa almiña tes!. Filliño (suspirando) ¡Ala voume!.

CELESTINO: Fixeches ben, que prós lambós do estado iso non é nada e prá muller suponlle moito.

CARTEIRO: Iso foi o que tamén eu pensei, agora fai falta que Don Manuel o administrador tamén o entenda así, porque senón vai a sacarme os cartas do coiro. Se aínda houbera gañado o Celtiña, pero ata iso está en contra. Bo, voume, voume que canto máis tarde máis se enfría o morto, e sería moi prexudicial que se enterara do choio por outra persoa.

CELESTlNO: (Liando un cigarrillo)
-Persoas como esta fan falta no mundo, o pobriño é capaz de expoñe-lo seu traballo por axudar a outro. ¡Que poucos homes quedan así! (Enciende el cigarrillo y comienza a caminar).

MARÍA: (Entrando acompañada de Rosa do Crego)
- Bos días tío Celestino,

ROSA: (Mujer de una edad muy ambigua, igual puede tener treinta años como cincuenta, lleva una cesta en la mano y en la otra dos varas finas de golpear la lana)
- Bos días ¿Seica vai de paseo?.

CELESTINO: Vou e de paso botarlle un ollo ó gando que deixou a filla no Cacheiro.

ROSA: Pois vaia a modiño.

CELESTINO: Xa vou xa, que as pernas non dan para máis e para onde únicamente corren é pró Camposanto e ese é o sitio que máis quero que ignoren.

CELESTINO: (Sonriendo sale).

MARÍA: Que alivio lle queda a un cando ten feito o traballo. ¿Non é certo ?

ROSA: Éche de verdade.

MARÍA: Pois a ver se Cristina che di o que quere e xa podes face-las túas cousas.

ROSA: Si muller, que hoxe teño o día ben garabullado.

MARÍA: Cristina, Cristina (Pequeña pausa) ¡ei! (Se asoma a la puerta). Pois non se oe a ninguén, non debe estar (Con la cabeza dentro de la casa) ¡Cristina!

CRISTINA: (A lo lejos)
- Xa vou.

MARÍA: Debe estar na horta debaixo da casa, xa nos escoitou e non pode tardar. Alá vou bota-lo gando un pouquiño, sequera que beban, traio toxo para esterca-las cortes e tamén acarreo un pouco de leña pró lume.

ROSA: Vai muller vai e graciñas por todo.

MARÍA: Graciñas a ti miña filla (Se va).

ROSA: (Hablando para si misma, mientras mira el monedero, que es una pequena bolsa de tela)
-Aínda che tarda Cristina e tanto como teño que facer. Confío que Marina xa teña pimentón picante, tamén teño que coller azucre. ¡Ai e o pan!

CRISTINA: (Entrando sofocada con el cesto lleno de "berzas" y el cubo vacio o con unos palos para la lumbre)
-Perdoame miña filla, pero esta pasaxe, dende a horta éche o demo, non sabes o que pesan as pernas.

ROSA: Creocho muller, creocho, ¿E logo?

CRISTINA: Queríache pedir un favor.

ROSA: Se podo, xa sabes que nunca che neguei nada.

CRISTINA: Pois mira, de paso que vas para a túa casa, quéroche pedir que lle levara-lo pan a Xulia da Costa do Bido que veu antes a mercalo e aínda o estaban cocendo e quedei eu en mandarllo por iso...

ROSA: (Con seriedad y con dureza)
- Iso si que non cho fago, non, que o veña a buscar ela.

CRISTINA: Pero ten vacas muller e non pode, ademais as pernas ...

ROSA: Tamén eu as teño e máis xa me ves ... (Comienza a irse)
-Cando lle cortan a cachola a un porco, xa non lle presta que lla encolen. (Sale).

CRISTINA: (Mirándola con pena)
- Demo de muller, pois estache resentida contra a outra, que a Virxe Santísima bote fóra o seu odio que senón ... (Resignada). Bo voume face-lo xanta rque senón hoxe non como. (Mirando hacía el sitio por donde se fué Rosa, que es el mismo por donde entró). Malpocadiña,as almiñas do Purjatorio teñan compasión dela, porque boa é pero algún can rabiado meteuselle no corpo porque senón ...

Se apagan las luces (pausa de unos segundos). Se encienden las luces.

ROSA: ¡Cristina, éche unha meiga!. (Lleva el cesto cargado con la compra que tenía que hacer).

CRISTINA: (Pelando una patata y asomándose a la ventana). - E logo muller, ¿que che pasou?.

ROSA: (De mal humor)
-¿E que me iba pasar, que me iba pasar? Perdín cen pesetas e xa chegara á casa cando me din conta do choio.

CRISTINA: Ben que cho sinto muller.

ROSA: Por enriba miña irmá, cando llo contei preguntoume que se tiña pernas para voltar ata aquí e claro que as teño que cen pesetas sonche moitos cartos...

CRISTINA: Tes razón filliña.

ROSA: Vin mirar á casa da Marina a ver se as atopaba pero non as atopei e agora aínda baixaría ó forno pero vexo alá abaixo unha chea de xente que deben ir pra onde o morto e dame vergonza que penso que se van a rir de min e aínda me poden chamar tola, así que mellor voume prá casa a faca-lo contar, pero voume rabiando e doída do corazón polas cen pesetas, xúroche que é certo.

CRISTINA: Creocho muller, creocho ben.

ROSA: Voume, voume que...bo.

CRISTINA: Vai muller, vai e que as almiñas do Purjatorio alumen os teus ollos e guien os teus zocos.

Se apagan las luces. Unos segundos de silencio y se encienden.

ROSA: (Con un pan debajo del brazo)
- ¡Cristina, Cristina!

CRISTINA: (Desde dentro)
- Que me leve o Demo se non é outra vez Rosa do Crego. (Se oye arrastrar una silla y al momento se asoma). ¿Quen é? (lleva en la mano izquierda un plato sopero, una cuchara y un trozo de pan en la misma mano del plato) ¿Que foi Rosa?

ROSA: ¿Non sabes unha cousa?.

CRISTINA: Non.

ROSA: Volvín e atopei as cen pesetas.

CRISTINA: ¡Ai pola Virxe Santísima non mo digas!. ¿E onde che estaban muller?.

ROSA: Miña filla, no Forno.

CRISTINA: ¡Ai Rosiña que ben me deixaches!.

ROSA: Pois figúrate, eu non quería voltar ata alá, pero doíanme tanto os cartos...

CRISTINA: Fixeches ben filliña que co que costa xuntalos. (Fijándose en el pan que Rosa lleva debajo del brazo)
-¿E ese pan para quen é?

ROSA: E ¿para quen vai ser? Para ese Demo, que para acá, para alá, para acolá, voltas e mais voltas e non me deixaba en paz.

CRISTINA: (Mientras escuchaba seguía comiendo y al terminar la última frase Rosa, se le escapa una bocanada de comida al mismo tiempo que se le cae el plato de la mano. Mientras se santigua y contiene la risa)
- Bruxa fóra maná e martas.

ROSA: Ti riste, eu non me río non.

CRISTINA: ¡Ai Rosiña con que te visitou o señor e maila Santísima Virxe María.

ROSA: Quen foi non sei pero o certo é que non me deixaron en paz ataque collín o pan.

CRISTINA: (Juntando las manos en actitud de plegaria y mirando hacia el cielo susurra unas palabras).

ROSA: (Medio indignada)
- A moitos, cando fan algo que non está ben, Deus ou o Demo castígaos, pero aínda lle tarda un ano ou dous e a algúns máis en facerllo "pajar", pero a min xa me "castijou" na misma hora e non me deixou en paz ata que o reparei. ¡ Ai ánimas do "Purjatorio" nos asistan!. (Santiguándose repetidas veces va cayendo el telón).

FIN

Club de Amigos de BEARIZ

¿ Has olvidado tu clave ?
Inscríbete Aquí en el club de amigos
Descubre la magia - Rutas de Beariz. NUEVO!!


© 2007.Beariz.org .Todos los derechos reservados
Condiciones Legales

Cofinanciado por: